Witryna korzysta z plików cookies,które są niezbędne do prawidłowego jej funkcjonowania .W ustawieniach przeglądarki możesz zmienić warunki ich przechowywania lub dostępu

PO SĄSIEDZKU: KIEDY TWÓRCZOŚĆ GROZI ŚMIERCIĄ

czyli
OPERA RARA O KOBIETACH

Myślę, że prawdziwej przemocy wobec kobiet - konstatuje nasza specjalna korespondentka Katarzyna Cetera, nie jesteśmy sobie w stanie w Europie XXI wieku nawet wyobrazić. Dobrze by było, gdybyśmy mieli przynajmniej świadomość, że nawet w dzisiejszym świecie ona istnieje – bo to nie tylko kultura seksizmu i przemocy. To nie tylko nieszczęśliwa miłość – podstawowy temat operowy – rozumiana dziś chyba jedynie jako relacja między płciami.

Wpisane w libretto opery-performansu czy opery-instalacji, jak sami twórcy nazywają UNKNOWN, I LIVE WITH YOU, teksty poetek z Afganistanu, powstały w okresie najsilniejszej politycznej dominacji reżimu Talibów. Autorki, które dziś znamy jedynie pod pseudonimami, stworzyły swoje wiersze w ramach podziemnych, nielegalnych kursów kreatywnego pisania, jako uczestniczki nowojorskiego programu Afghan Women’s Writing Project, wspieranego przez aktywistki miejscowych organizacji. Działo się to w czasie, kiedy w Afganistanie twórczość kobieca była zabroniona w ogóle, a odnalezienie w domu choćby przyrządu do pisania mogło skutkować represjami karnymi.

Teksty napisane przez afgańskie kobiety – i przez nie także przetłumaczone z dari na angielski - zderzone z ikoną zachodniej kultury „wysokiej”, jaki bez wątpienia stanowi opera, podkreślają continuum niepewności kobiecej kondycji, właściwej dla porządków społecznych opartych na patriarchalnych przekazach religijnych.

Opera – w rozumieniu dzisiejszych trendów społeczno-obyczajowych – od początku swego powstania jest pełna opowieści o przemocy. Cała jej historia opiera się na wielkich namiętnościach, tragicznie określonych także przez nierówności społeczne. Są to zwykle opowieści okrutne i bardziej wykluczające kobiety (ale także inne mniejszości zajmujące symbolicznie słabsze pozycje władzy). W tym sensie popularne libretta operowe zachodniego świata przedstawiają różne akty represji – także seksualnych. Wielkie bohaterki operowe takie jak - Carmen, Medea, Turandot czy Mimi - ucieleśniają tragiczne napięcia wynikające właśnie z seksualności, której nie można pozytywnie ocenić w istniejących aktualnie kontekstach społecznych..

Żadna bohaterka operowa nie śpiewa o swoim pozytywnym doświadczeniu. W tym kontekście decyzja założyciela stowarzyszenia Airport Society , Krystiana Lady, o przyjęciu do realizacji niezwykłych tekstów współczesnych afgańskich poetek okazała się niezwykle atrakcyjna także dla idei, głoszonej przez tegoroczną edycję festiwalu OPERA RARA. Kobieca twórczość – nawet w rządzonym przez Talibów Afganistanie – może budować mosty i burzyć mury.

Teksty afgańskich artystek łączą wielką prostotę z potężną ekspresją. Dominuje tu powtarzające się pragnienie wspólnoty kobiet - a zwłaszcza potwierdzenie relacji matka-córka jako zarys alternatywnego świata o bardziej wzmacniających i otwartych wartościach. Horacjańskie non omnis moriar zyskuje tu nowe znaczenie i perspektywę.

     

Muzyka Katarzyny Głowickiej doskonale wyraża monotonię ucisku i wybuchy momenty buntu. Dźwięki połączeniu kwartetu smyczkowego i elektroniki na żywo oddziałują poprzez niepokojącą sprzeczność, rozgrywając historię nadużyć i wrażliwości. Czyniąc to, kierują swój występ w stronę hymnu, który zaskakuje czułością i intymnością doświadczenia walki z przemocą. UNKNOWN. I LIVE WITH YOU na długo pozostaje w duszach słuchaczy.

W muzyce Głowickiej mnóstwo było oddechu i przestrzeni – pisze maryla Zając w swojej relacji z krakowskiego, festiwalowego przedstawienia - Prostota i klarowność muzycznej materii spinały się ze słowem. Kontrast zestawiany był z jednorodnością, cisza z klasterami. Kameralne instrumentarium (kwartet smyczkowy plus elektronika) migotało, wprowadzało w połyskującą, leniwą bezczasowość, by za moment zaatakować przenikliwym ostinatem. Niepokojące dysonansowe współbrzmienia ustępowały falującym i konsonansowym, które spokojnie pojawiały się i niespiesznie gasły. Zadziałała nieprzewidywalność punktualizmu z jego naczelną rolą ciszy. Potężny, zwalający z nóg głos Małgorzaty Walewskiej, przejmująca siła i zarazem delikatność sopranu, jakim dysponuje Francesca Chiejina oraz głęboki i swobodny mezzosopran Sary Jo Benoot ożywiły teksty i jeszcze bardziej wzmocniły ich przekaz. Krzyk nie służył wzbudzeniu współczucia, lecz budowaniu relacji opartej na wspólnocie kobiecości. Mimo goryczy i wściekłości, która doprowadziła nawet do bluźnierstwa, czuć było rozpaczliwe pragnienie dialogu i zgody. Kończący utwór porywający hymn wszystkich kobiet (zwłaszcza te fragmenty a cappella!) pozostawił mnie z nadzieją i spokojem. W Unknown, I Live With You nie chodzi o walkę czy zemstę, a o zrozumienie.

Z relacji amerykańskiej dziennikarki, Mashy Hamilton (będącej jednocześnie koordynatorką projektu Afghan Women’s Writing Project) wynika, że pisząc esej lub wiersz o swoich przeżyciach, Afganki nabierały siły, odwagi i pewności siebie. Zaczynały zmieniać swoje otoczenie. Dzięki projektowi uczyły się obsługi komputera, krytycznego myślenia, świadomego posługiwania się językiem, co podnosiło ich zawodowe kompetencje. Niekiedy składając podanie o pracę czy przyjęcie do szkoły, załączały prace napisane w ramach AWWP pod okiem profesjonalnych redaktorów. Niektóre zostały prawniczkami, dziennikarkami, a nawet posłankami. Ich wypowiedzi okazały się ważne również dlatego, że często cechuje je mediacyjny charakter. Nie wzniecają nowych konfliktów, ale potrafią budować mosty. Dlatego tak ważne jest, by głosy te były słyszalne – także w dzisiejszej Europie.

Katarzyna Cetera

Zdjęcia - organizatorzy


UNKNOWN, I LIVE WITH YOU

Kompozytor:
Katarzyna Głowicka
Tekst - uczestniczki Afghan Women’s Writing Project:
Roya,
Meena Z.,
Fattemah AH,
Freshta

Koncepcja i reżyseria:
Krystian Lada

Kierownictwo muzyczne: Pedro Beriso
Scenografia i kostiumy: Natalia Kitamikado
Reżyseria światła: Maarten Warmerdam
Wideo: Pim Dinghs
Współpraca wideo: Jasper Flikschuh, Toon Minnen

Obsada:
Małgorzata Walewska,
Sara Jo Benoot,
Francesca Chiejina,
Gala Moody

Muzycy:
Tomasz Aleksander Plusa,
Aleksandra Kwiatkowska,
Clara Sawada,
Natania Hoffman,
Katarzyna Głowicka

Produkcja:
The Airport Society we współpracy z Nuit Blanche 2018 Brussels, Les Brigittines i Instytutem Polskim w Brukseli