Witryna korzysta z plików cookies,które są niezbędne do prawidłowego jej funkcjonowania .W ustawieniach przeglądarki możesz zmienić warunki ich przechowywania lub dostępu

Romskie Dionizje

Chociaż podobno prawdziwych Cyganów już nie ma, to jednak raz w roku, w lipcu, organizowany przez Muzeum Okręgowe w Tarnowie i Komitet Opieki nad Zabytkami Kultury Żydowskiej Międzynrodowy Tabor Pamięci Romów - zdaje się temu zaprzeczać. Tegoroczny tabor będzie wyjątkowy, bo jak wykazują najnowsze badania naukowe mija okrągła rocznica rozpoczęcia w 1018 roku przez Romów wiecznej podróży - mówi Adam Bartosz, organizator Taboru. Pierwszy Tabor zorganizowany został w lipcu 1996 roku, 32 lata po tym, jak władze PRL zakazały Cyganom wędrowania po polskich drogach. Miał przypomnieć nie tylko tamten zakaz, lecz również zagładę narodu romskiego z rąk hitlerowców. Tarnów to miejsce szczególnie ważne dla polskich Romów, chociażby z racji jedynej na świecie stałej ekspozycji im poświęconej w Muzeum Okręgowym, którego były dyrektor Adam Bartosz jest znanym na świecie cyganologiem i organizatorem słynnych Taborów Pamięci, czy też projektów artystycznych promujących kulturę romską. To w Tarnowie powstały wydawnictwa, m.in. „Tarnowscy Romowie”, „Studia Romologica nr 7” czy unikalny elementarz romski. To tutaj działa znana romska kapela Kałe Perły, której menagerem jest tarnowski malarz Zygmunt „Santino” Sokołowski. Tegoroczna edycja tej unikalnej imprezy odbędzie się w dniach 26-29 lipca. W ciągu czterech lipcowych dni Miedzynarodowy Tabor Pamięci Romów odwiedzi Żabno, Szczurową i Borzęcin - miejsca zagłady Romów, zamordowanych w czasie II wojny światowej. Karawanie zabytkowych, nierzadko oryginalnych wozów, które wyruszają z Tarnowa, towarzyszy corocznie duże zainteresowanie mediów i mieszkańców miasta. Tegoroczną edycję będą obserwować dziennikarze i naukowcy z Japonii, Australii, Portugalii oraz USA. A swój udział w Taborze zapowiedzieli przedstawiciele diaspory romskiej z Polski, Słowacji, Niemiec, Szwecji Anglii, Ukrainy. Tabor przypomina nie tylko o romskiej martyrologii, ale także o romskich tradycjach, łączących się z dawnym, wędrownym stylem życia i z romską muzyką.

Pierwszym przystankiem czwartkowej podróży będzie mogiła pomordowanych Romów w Żabnie. Przystankiem docelowym będzie zaś Szczurowa – wieś położona około 45 km na północny zachód od Tarnowa. Szczurowa to jedno z ważniejszych miejsc cygańskiej martyrologii.

W piątek uczestnicy Taboru udadzą się do Borzęcina Dolnego, pod Pomnik Pamięci o Zagładzie Romów, gdzie o 12:00 odbędą się główne uroczystości. W sobotę natomiast o godzinie 17:00 nastąpi przemarsz spod kościoła w Szczurowej na cmentarz oraz modlitwa nad mogiłą pomordowanych 93 Romów. Dzień zakończy koncert muzyki cygańskiej w parku dworskim w Szczurowej. Powrót do Tarnowa i zakończenie tegorocznego Taboru zaplanowane jest na niedzielę, 29 lipca.

Główne cele Taboru Pamięci to integracja Cyganów wokół ich wędrowania i upamiętnienie Zagłady. Inicjatywa spotyka się z coraz większym zainteresowaniem Romów, którzy deklarują udział w następnych wędrówkach.

Tabor stał się okazją do spotkania i poznania. Dla młodych jest to możliwość zasmakowania namiastki życia taborowego, a dla starszych jego wspomnienie. Międzynarodowy Tabor Pamięci Romów to ważne wydarzenie integrujące Cyganów, podobnie jak festiwale w Gorzowie Wielkopolskim i Ciechocinku, czy pielgrzymki do Częstochowy i Limanowej.

   

W naszym kraju Romowie mają status mniejszości etnicznej. Według Narodowego Spisu Powszechnego z 2011 roku narodowość romską zadeklarowało ponad 17 tysięcy osób, zaś językiem romskim posługuje się ponad 35 000 osób.
Obecnie w Polsce żyją cztery grupy Romów:
 • Polska Roma - mieszkają w Polsce prawdopodobnie od XV wieku. Do lat 60 XX wieku prowadzili wędrowny tryb życia
 • Bergitka Roma (Romowie górscy) – od XVIII wieku prowadzą osiadły tryb życia. Mieszkają w południowej Polsce, we wsiach i miasteczkach Podhala i Beskidów. Po II wojnie światowej migrowali na ziemie zachodnie i północne. Część z nich przeniosła się do Nowej Huty, gdzie znaleźli zatrudnienie
• Lowarzy i Kełderasze - do Polski migrowali od lat siedemdziesiątych XIX stulecia z Siedmiogrodu i Wołoszczyzny
• Polska Roma - najliczniejsza grupa w naszym kraju podzielona jest na dwa regionalne odłamy: Sasytka Roma i Chaładytka Roma (Romowie "rosyjscy" i Romowie "niemieccy").
Romowie z grup Polska Roma, Kełderasze i Lowarzy kształtowali swoją kulturę i tradycję w oparciu o Romanipen (niepisany kodeks praw i tabuicznych zakazów), którego jednym z najsilniejszych wyznaczników pozostawał wędrowny tryb życia.
W Muzeum Okręgowym w Tarnowie powstał dział gromadzący zbiory, dokumentację naukową i ikonografię dotyczącą Cyganów. Od 1979 roku znajduje się tu jedyna w świecie stała wystawa poświęcona Romom. 

   

Międzynarodowy Dzień Romów obchodzony 8 kwietnia, także w Tarnowie, jest doskonałą okazją do przypomnienia o obecności tych rozsianych po całym świecie jako pełnoprawnych obywateli państw w których się urodzili i w których zamieszkują.
Dzień obchodów upamiętnia pierwsze spotkanie przedstawicieli Romów z 25 państw, które odbyło się 8 kwietnia 1971 roku  w Orpington pod Londynem. Pierwszy Światowy Kongres Romów zainaugurował działalność Światowej Rady Romów, która zwróciła się do państw członkowskich Organizacji Narodów Zjednoczonych, aby uznały Romów za mniejszość narodową. Powołany został Międzynarodowy Komitet Cyganów, ustalono flagę i hymn: Dzielem, dzielem... (Wędrowaliśmy, wędrowaliśmy...).
Wszystkie te wydarzenia łączy jeden dzień, świętowany jako Międzynarodowy Dzień Romów, nie tylko przez nich samych ale także przez miłośników kultury romskiej. Obchody Dnia wspierane są na szczeblu międzynarodowym przez międzynarodowe organizacje romskie, Radę Europy, Organizację Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie oraz Komisję Europejską. Obchody są okazją do poszerzenia świadomości o narodzie romskim, jego zwyczajach i tradycjach (romanipen) oraz poznania problemów, z jakimi borykają się we współczesnym świecie.

Romowie to aktualnie najliczniejsza, a zarazem najbardziej dyskryminowana mniejszość w Europie. Powodami ich dyskryminacji są głęboko zakorzenione, często uproszczone stereotypy, a także zwykły brak zrozumienia dla ich kultury i obyczajów.
A przecież Romowie to tacy sami ludzie, jak inne narody świata. Jeżeli każdy naród w Europie i na świecie ma prawo do poszanowania jego odrębności, to takie same prawo przysługuje również Romom. Nikogo nie wolno odrzucać i skreślać jedynie dlatego, że jest takiej czy innej narodowości. Przedstawiciele społeczności romskiej to często dobrzy i godni zaufania sąsiedzi, przyjaciele, współpracownicy, koledzy z pracy i ze szkoły, kochający małżonkowie. Fakt iż zachowali swój język, kulturę i obyczaje pomimo braku państwowości oraz często wyjątkowo okrutnych prześladowań zasługuje na najwyższy podziw.
Każda postawa i stosunek wobec Romów winna opierać się tylko i wyłącznie na swoim własnym doświadczeniu. Wszystkich bowiem ludzi należy oceniać przede wszystkim w oparciu o własne kontakty i wrażenia, a nie często tendencyjne opinie innych. Ponadto należy wyraźnie przypomnieć, iż jakakolwiek dyskryminacja Romów z powodu ich narodowości, języka, wyglądu czy statusu społeczno – ekonomicznego jest naruszeniem podstawowych praw człowieka zawartych w krajowych i międzynarodowych normach prawnych.

   

Poniżej szczegółowy plan tegorocznego Międzynarodowego Taboru Pamięci Romów:

26.07 CZWARTEK
-Przed południem wyjazd sprzed Muzeum Etnograficznego w Tarnowie
-Koło południa przystanek w Żabnie przy mogile pomordowanych Romów
-Późnym popołudniem przyjazd do obozowiska w Szczurowej

27.07 PIĄTEK
-12:00 wyjazd do Borzęcina Dolnego, pod Poomnik Pamięci o Zagładzie Romów

28.07 SOBOTA
-Ok. godz. 17:00-przeparsz spod kościoła w Szczurowej na cmentarz, modlitwa nad mogiłą pomordowanych 93 Romów
-19:00-koncert muzyki cygańskiej w parku dworskim w Szczurowej

29.07 NIEDZIELA
-Około poludnia wyjazd w drogę powrotną do Tarnowa

Źródło - materiały organzatorów

Ryszad Zaprzałka, zdjęcia - Paweł Topolski i Artur Gawle (www.tarnow.pl).