Witryna korzysta z plików cookies,które są niezbędne do prawidłowego jej funkcjonowania .W ustawieniach przeglądarki możesz zmienić warunki ich przechowywania lub dostępu

GALICJANER SZTETL

22 Dni Pamięci Żydów Galicyjskich

Tradycyjnie, jak co roku, Muzeum Okręgowe w Tarnowie oraz Komitet Opieki nad Zabytkami Kultury Żydowskiej w Tarnowie zorganizowały kolejną edycję „Galicjaner Sztetl” Dni Pamięci Żydów Galicyjskich, cyklu wydarzeń upamiętniających dawnych mieszkańców i współtwórców kulturalnego, politycznego i społecznego oblicza dzisiejszej Małopolski. To kolejna, już dwudziesta druga próba przypomnienia, jak było w sztetl Torne - miasteczku Tarnów, w którym przed wojną połowę mieszkańców stanowili Żydzi. Podobnie było w Bobowej i Żabnie, Dąbrowie Tarnowskiej i Szczucinie. Rytm życia zamieszkującej tam społeczności żydowskiej wyznaczały kolejne święta paschy, radosne purim czy pełne powagi i żalu za grzechy jom kipur. Właśnie tamten fascynujący świat, którego już nie ma, tamtą zniszczoną przez holocaust kulturę i sztukę, wskrzeszają Dni Pamięci Żydów Galicyjskich. Tę niezwykłą sentymentalno – romantyczno – patriotyczną podróż w czasie i przestrzeni, sakralizuje wspólna modlitwa i historyczna refleksja pod pomnikiem w lesie Buczyna w Zbylitowskiej Górze, w miejscu kaźni blisko 10 tys. tarnowskich Żydów, rozstrzelanych w czerwcu 1942 roku podczas likwidacji tarnowskiego getta, gdzie mieszkało ich ponad 40 tys. Pierwsze rozstrzelania w Buczynie miały miejsce już w grudniu 1939 roku. Zostali wtedy zamordowani oskarżeni o posiadanie broni mieszkańcy ziemi dąbrowskiej. Przez cały okres okupacji do Buczyny przywożono mniejsze lub większe grupy Polaków i Żydów zarówno mieszkańców przedwojennego Tarnowa jak i przywożonych do getta z innych rejonów Generalnej Guberni.  We wrześniu 1943 roku zakończył się, trwający trzynaście miesięcy, tarnowski Holocaust, który w zasadzie domknął żydowską historię Tarnowa. Tegoroczna edycja tej unikalnej lekcji historii rozpoczęła się we czwartek 14 czerwca i potrwa do soboty 24. Tradycyjnie wypełnią ją m.in. wieczorne koncerty pod Bimą, wernisaż wystawy znanego tarnowskiego fotografika Dariusza Kobylańskiego, projekcja filmowa w kinie „Marzenie” i zwiedzanie z przewodnikiem cmentarza żydowskiego w Tarnowie. Artystycznie tegoroczne Dni Pamięci Żydów Galicyjskich zainaugurował koncert zespołu Ta Shma Orchestra z Nowego Jorku, a zakończy koncert Orkiestry Klezmerskiej Teatru Sejneńskiego. Po raz pierwszy też „Galicjaner Sztetl 2018" ma swoje oficjalne biuro festiwalowe, które mieści się w otwartej nie dawno przy ul. Wałowej Kosher Caffe.

To znaczące Wydarzenie, organizowane od 1996 roku, ma na celu upamiętnienie dawnych mieszkańców i współtwórców kulturalnego, politycznego i społecznego oblicza dzisiejszej Małopolski.
Jak zawsze „Galicjaner Sztetl” zostały zainaugurowane w lesie Buczyna w Zbylitowskiej Górze, gdzie 76 lat temu Niemcy, podczas tzw. „pierwszej akcji” zamordowali kilka tysięcy Żydów przebywających w Tarnowie. W uroczystości modlitewnej, która odbyła się 14 czerwca 2018 roku w południe uczestniczyli jak zwykle, duchowni, przedstawiciele władz samorządowych a także przedstawiciele lokalnej społeczności. „To ważna rocznica tragicznych wydarzeń, które wpłynęły na zmianę społeczeństwa Tarnowa, ale także zmianę w miejskiej topografii oraz historii. To niezwykle ważne miejsce w historii Tarnowa, Polski i w ogóle Żydów. To największa, zbiorowa mogiła żydowska na terenie obecnej Polski. Mało kto sobie to uświadamia. Byli tam także mordowani chrześcijańscy więźniowie, ofiary niemieckich łapanek i aresztów. W sumie rozstrzelano tam i pogrzebano ponad 7000 osób, w tym 800 żydowskich dzieci. Jest to coraz częstszy punkt pielgrzymek żydowskich” - mówił Adam Bartosz z Muzeum Okręgowego w Tarnowie.

Tego samego dnia zorganizowano Marsz Pamięci który wyruszył o 13:30 z ulicy Goslara (dawnego Placu Magdeburskiego) w kierunku żydowskiego cmentarza przy ulicy Szpitalnej w Tarnowie. Tam nastąpiło uroczyste odsunięcie po remoncie pomnika zagłady. Pomnik sławnego rzeźbiarza Dawida Beckera,  upamiętniający zagładę tarnowskich żydów, to kolumna ze zniszczonej przez Niemców tarnowskiej Nowej Synagogi. Postawili ją ocaleni po wojnie tarnowscy Żydzi, w 1946 roku w  4 rocznicę likwidacji getta. Monument był już wcześniej remontowany, ale po latach wymagał kolejnych prac konserwatorskich.

Miejsce skąd wyruszył marsz nie było przypadkowe. Tutaj bowiem w latach II wojny światowej dokonywano selekcji tarnowskich Żydów, jako że był to największy plac na terenie tarnowskiego getta. Tutaj Niemcy gromadzili Żydów i wywozili do Bełżca, na Cmentarz Żydowski albo do lasu Buczyna w Zbylitowskiej Górze. Tutaj odbywały się te najstraszniejsze sceny selekcji. – Wszędzie, gdzie były getta, wywózki, deportacje, to odbywały się takie przemarsze: na dworzec, na miejsce kaźni. My też od dawna myśleliśmy o takim marszu. Tu z tego placu m.in. Żydzi wychodzili w kolumnach na cmentarz, gdzie byli rozstrzeliwani i dzisiaj chcemy przypomnieć ten najkrótszy odcinek, jaki przechodzili Żydzi idący na śmierć – mówił prezes Komitetu Opieki nad Zabytkami Kultury Żydowskiej w Tarnowie, Adam Bartosz.

Cmentarz żydowski w Tarnowie – kirkut znajduje się w Tarnowie przy ul. Szpitalnej, został założony około 1583 roku. Jest to jeden z najstarszych i najciekawszych cmentarzy w południowej Polsce. Na powierzchni 3,2 ha znajduje się około trzech tysięcy zachowanych nagrobków, z których najstarszy pochodzi z roku 1667. Oryginalna stara brama wejściowa na cmentarz, przez którą przeszły tysiące Żydów, idąc na śmierć podczas Zagłady, znajduje się obecnie w Muzeum Holokaustu, w Stanach Zjednoczonych, gdzie trafiła za sprawą prezydenta Lecha Wałęsy w 1991 roku. Kilka lat później oryginalną bramę zastąpiono kopią. Za bramą, po prawej stronie, znajduje się masowa mogiła około 25 tysięcy zamordowanych Żydów z tarnowskiego getta. W 1946 roku Dawid Beckert ustawił w tym miejscu pomnik w kształcie złamanej kolumny, pochodzącej z ruin Nowej Synagogi.
W lutym 1988 roku powstał w Tarnowie Komitet Opieki nad Zabytkami Kultury Żydowskiej w Polsce, z którego inicjatywy podjęto prace porządkowe i renowacyjne na cmentarzu. Odnowiono ogrodzenie, a od 2000 roku prowadzi się prace przy renowacji tej nekropolii.

- Jesteśmy tutaj 76 lat po wydarzeniach, które zaważyły na naszej wspólnej historii. Połowa mieszkańców Tarnowa musiała nosić specjalne opaski. Na to miejsce zwieziono kilkanaście tysięcy innych osób i rozpoczęła się eksterminacja. Rozpoczął się chyba najtragiczniejszy okres w dziejach naszego miasta – mówił prezydent Tarnowa, Roman Ciepiela. Dodał, że dzisiaj uczestników marszu jest garstka, sześć lat temu były tu natomiast setki młodych ludzi, którzy trzymali się za ręce i odnowili granice getta. Zaprosił także wszystkich, którzy przyjeżdżają do Tarnowa, aby odnaleźć korzenie swojej historii. – Pamiętamy i będziemy pamiętać – dodał Roman Ciepiela.

Artystyczną dominantą obecnych Dni Pamięci było piątkowe (15 czerwca) otwarcie interesującej wystawy fotograficznej prac Dariusza Kobylańskiego „Szachrit”,  zorganizowanej w plenerowej Galerii "Na płocie" obok skweru gdzie stała Stara Synagoga - teraz ostała się tam jeno Bima.

Dariusz Kobylański mieszka i pracuje w Tarnowie. Jest absolwentem Wyższej Szkoły Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie[3]. W 1986 roku został członkiem Tarnowskiego Towarzystwa Fotograficznego, w którym obecnie jest wiceprezesem ds. organizacyjnych[4]. Od 1992 roku do 2002 był fotografem w Muzeum Okręgowym w Tarnowie. Współpracował jako fotoreporter z lokalnymi czasopismami. Obecnie pracuje we własnej firmie „S-CAN Wydawnictwo” i fotografuje dla celów poligraficznych[5]. Szczególne miejsce w twórczości Dariusza Kobylańskiego zajmuje fotografia architektury oraz fotografia krajobrazowa.

Dariusz Kobylański jest uczestnikiem (prowadzącym) warsztatów, spotkań, sympozjów fotograficznych[6][7][8]. Uczestniczy w posiedzeniach jury w konkursach fotograficznych (m.in. w Międzynarodowym Salonie Fotograficznym „Just One Photo 2017", organizowanym pod patronatem FIAP, przez Miejski Ośrodek Kultury w Jarosławiu oraz w „Wojnicz International Salon of Photography 2015”). W 2009 roku był współautorem projektu fotograficznego „Uśmiech Tarnowa”.

Jest autorem i współautorem wielu wystaw fotograficznych: indywidualnych, zbiorowych, poplenerowych, pokonkursowych. Brał aktywny udział w Międzynarodowych Salonach Fotograficznych, organizowanych pod patronatem FIAP. Jego fotografie były prezentowanie (m.in.) w Argentynie, Belgii, Chorwacji, Francji, Macedonii, Serbii, Słowacji, Stanach Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii i Polsce.

Pokłosiem udziału w Międzynarodowych Salonach Fotograficznych (pod patronatem FIAP) było przyznanie mu (w 2013) tytułu honorowego Artiste FIAP (AFIAP) - nadanego przez Międzynarodową Federację Sztuki Fotograficznej FIAP, z siedzibą w Paryżu.

A oto szczegółowy afisz tegorocznych Dni Pamięci Żydów Galicyjckich w Tarnowie:

14 czerwca (czwartek)

12.00 Spotkanie modlitewne na miejscu kaźni tarnowskich Żydów, Las Buczyna w Zbylitowskiej Górze

13.30 Marsz Pamięci na cmentarz żydowski w Tarnowie z dawnego Placu Magdeburskiego, początek ul. Juliana Goslara (obok Przedszkola Publicznego nr 6)
 14.15 Uroczyste odsłonięcie, po zakończonej konserwacji, pomnika upamiętniającego Zagładę tarnowskich Żydów na cmentarzu żydowskim w Tarnowie
21.00 Koncert pod bimą, zespół Ta Shma Orchestra (Nowy York), Skwer Starej Synagogi

15 czerwca (piątek)

20.00 Galeria „Na płocie”, otwarcie wystawy fotografii Dariusza Kobylańskiego „Szachrit”, Skwer Starej Synagogi

21.00 Koncert pod bimą, zespół Porto Meskla (Kraków)

16 czerwca (sobota)

17.00 Kino Marzenie, projekcja filmu Mariana Marzyńskiego „Skibet/Htikvat”, po filmie spotkanie z Jerrym Bergmanem, jednym z bohaterów filmu, emigrantem 1968

17 czerwca (niedziela)

11.00-13.00 Cmentarz żydowski w Tarnowie, zwiedzanie z przewodnikiem

21.00 Koncert pod bimą, zespół Klezmafour (Polska)

24 czerwca (niedziela)

17.00 Synagoga w Dąbrowie Tarnowskiej, koncert Orkiestry Klezmerskiej Teatru Sejneńskiego

21.00, Koncert pod bimą, koncert Orkiestry Klezmerskiej Teatru Sejneńskiego (Sejny)

Wydarzenia towarzyszące – spotkania otwarte:

6 czerwca (środa)
18.00 Tarnowskie Centrum Kultury, otwarcie wystawy Agnieszki Traczewskiej „Chasydzkie powroty do miejsc nie-zapomnianych”

14 czerwca (czwartek)

15.00 Restauracja Stara Łaźnia, spotkanie potomków tarnowskich Żydów z Prezydentem Tarnowa, Romanem Ciepielą

15 czerwca (piątek)

10.00 V Liceum Ogólnokształcące im. Janusza Korczaka, „My z Marca 68” – spotkanie z Jerrym Bergmanem

Przygotował - Ryszard Zaprzałka
Zdjęcia - Paweł Topolski (www.tarnow.pl) oraz www.tarnowskieinfo.pl