Witryna korzysta z plików cookies,które są niezbędne do prawidłowego jej funkcjonowania .W ustawieniach przeglądarki możesz zmienić warunki ich przechowywania lub dostępu

Kwesta nr. XXIV

Komitet Opieki nad Starym Cmentarzem organizuje XXIV kwestę na rzecz ratowania zabytkowych grobowców na Starym Cmentarzu. Warto przypomnieć przy tej okazji, że tarnowski Stary Cmentarz należy do najstarszych w Polsce. Jest przy tym jednym z najciekawszych i najbardziej wartościowych obiektów tego typu w Małopolsce. Został założony w końcu lat 80 XVIII wieku. Dokładna data powstania cmentarza nie jest znana – dywaguje w swoim ciekawym artykule Jadwiga Bożek (całość poniżej). Kwestować będziemy – zapowiada Wielki Strażnik Tarnowskiej Nekropoli Antoni Sypek, znany tarnowski historyk i społecznik - 1 XI w Dzień Wszystkich Świętych oraz 2 XI w Zaduszki w godzinach 8.30-18. Jak zwykle kwestują członkowie Komitetu w liczbie ok. 25 osób, a także  - wolontariusze, którzy zechcą kwestować. Kwestarze to m.in., aktorzy, politycy samorządowi, dziennikarze, nauczyciele, lekarze, młodzież z różnych patriotycznych stowarzyszeń takich jak: Sokół.

W roku ubiegłym zebraliśmy 22 tys. złotych. Za te pieniądze odnowiliśmy 2 nagrobki:


1. Jan Styła (1837-1910), kwatera IV, nauczyciel, radny, założyciel i wieloletni sekretarz Stowarzyszenia Chrześcijańskich Rzemieślników Gwiazda oraz prezes Kasy Chorych. Był dziadkiem legionistów z 1914 r. oraz bohaterów walk o Niepodległość, ojcem Franciszka Stlińskiego, bohatera 1914-1918 r., organizatora wymarszu legionistów tarnowskich na Oleandry w sierpniu 1914 r. Odznaczony za męstwo orderem Virtuti Militari.

    

2. Karol Grabowicz (1819-1886) kwatera I, ordynator Szpitala Powszechnego w Tarnowie  w okresie Powstania Styczniowego. Wsławił się niezwykłą opieką nad rannymi powstańcami przywiezionym do Tarnowa zza Wisły z Kieleckiego, gdzie toczyły się w 1863 r. walki.

    

Nagrobki odrestaurowane za ubiegłoroczna kwestę będą oznaczone specjalnym stojakami z szarfą biało-czerwoną oraz z napisem „Kwesta 2016 r.”
Kwestarze będę oznaczeni plakietkami, puszki będą miały napisy, na co się kwestuje. Darczyńcom będą wręczane upominki w rodzaju zakładeczki z logo Komitetu i Starego Cmentarza.

Specjalne podziękowania należą się p. Marii Wójcik, dyrektor Miejskiego zarządu Cmentarzy w Tarnowie za jak zwykle wielka pomoc w organizowaniu Kwest. Serdecznie apelujemy o wsparcie naszego zbożnego celu.

Antoni Sypek
Prezes Komitetu Opieki nad Starym Cmentarzem w Tarnowie.


Stary Cmentarz nazywany jest nekropolią narodową. Znajduje się na nim wspólna mogiła ofiar rabacji z 1846 r. W niej pochowani zostali pomordowani okrutnie zarówno chłopi, właściciele wsi, dzierżawcy i księża zamordowani w lutym 1846 r. Niedaleko od niej postawiono także w 1891 r. Kopiec Powstańców Styczniowych. W latach I Wojny Światowej chowani byli w pobliżu legioniści i żołnierze , w czasie II wojny żołnierze Września i AK. Dzisiaj nazywana jest ona Kwaterą Zasłużonych.

Warto przy okazji zwrócić uwagę na zabytkowe nagrobki na Starym Cmentarzu. Jednym z wyjątkowych nagrobków jest pomnik na barokowym grobie M. A. Radziwiłłowej. Maria Anna Lubomirska była jedną z barwniejszych postaci wśród arystokracji polskiej. Nagrobny pomnik na grobowcu ma kształt niewielkiego, płaskiego obelisku z piaskowca, zwieńczonego krzyżem. Na jego przedniej stronie widoczny jest herb Lubomirskich - Śreniawa z książęcą mitrą.

Ciekawostką związaną z tym najstarszym nagrobkiem jest fakt błędnej daty śmierci, jaka wyryta została na pomniku. Data roczna na nagrobku jest błędna - 1792 podczas gdy w archiwalnych dokumentach podany jest rok 1795. Niejasne jest także samo miejsce spoczynku doczesnych szczątków Lubomirskiej.
W tych samych dokumentach widnieje informacja, iż została ona pochowana na cmentarzu wewnętrznym miasta Tarnowa. Istnieje możliwość, że ciało księżnej początkowo pochowane było na którymś z przykościelnych cmentarzy, a następnie przeniesione na nowy wtedy cmentarz na Zabłociu. W świetle tych przypuszczeń i niejasnych historycznych faktów, miejsce wiecznego spoczynku ks. Radziwiłównej pozostaje osnute mgłą tajemnicy.

 

Przechodząc główną aleją Starego Cmentarza przechodzimy niejednokrotnie obok Kaplicy Sanguszków, która przez większość część roku pozostaje niedostępna dla ludzi. Podczas dnia Wszystkich Świętych mamy możliwość zobaczenia jej zabytkowego wnętrza. Warto przyjrzeć się sklepieniu krzyżowemu w nawie. W ołtarzu zobaczymy trzy grobowce: Władysława Sanguszki, Izabeli z Lubomirskich Sanguszkowej i Romana Sanguszki. W krypcie stoją betonowe sarkofagi należące do Marii z Borchów Sanguszkowej, Władysława Sanguszki, Pawła Sanguszki, Izabeli z Lubomirskich Sanguszkowej, Heleny Sanguszko, Eustachego Sanguszko, Wandy Sanguszkowej, Konstancji z Zamoyskich Sanguszkowej i jednej nieznanej osoby.

 

Idąc w głąb cmentarza wciąż aleją główną, spotkać możemy bardzo charakterystyczny dla XIX wieku grób ziemny obmurowany z nagrobkiem Stasia Kroupy. Nagrobek ten zwraca uwagę postacią figury aniołka siedzącego, który podpiera się prawą ręką o owalny medalion a w lewej trzyma wieniec kwiatowy. W tablicy inskrypcyjnej widnieje imię i nazwisko oraz data śmierci 2-latka - Stasia Kroupy oraz słowa: "Wielkieś mi uczynił pustki w dom / moim/ Mój Drogi Stasiuniu tem zniknieniem swoim/ Pełno nas a jakoby nikogo nie było/ Jedną maluczką duszą tak wiele ubyło/ Pociesz nas jako możesz dziecino/droga/Módl się za nami do wszechmocnego/BOGA.

We wnętrzu kwatery XIV na grobie rodziny Chylewskich znajduje się nagrobek nieznanej dziewczyny. Zwraca on uwagę formą trumienki z piaskowca. Ma ona sześciokątny przekrój poprzeczny, który zwiększa się w kierunku wezgłowia. Na wieku trumny znajduje się wypukły krzyż łaciński i majuskułowy napis: "JADWISIA".

Pierwsze dni listopada napawają nas zadumą nad życiem i przemijaniem. Przechodząc cmentarnymi alejkami na większości nekropolii możemy spotkać nagrobną poezję. Na tarnowskim Starym Cmentarzu wiersze nagrobne stanowią pewną ponadhistoryczną pamiątkę po zmarłych. Najczęściej spotykane są epitafia metaforyczne, które posługują się poetyckim tekstem i odbijają emocje najbliższych osób, które przeżyły śmierć swoich ukochanych.
Na tarnowskim cmentarzu zdarzają się także przykłady i przeróbki znanej poezji: np. fragmenty "Trenów" Jana Kochanowskiego. Bardzo popularne są także słowa sentencji Św. Augustyna: Czym ty jesteś ja byłem/ Czym Ja jestem Ty będziesz/.

Jadwiga Bożek  - źródło: Dziennik Polski