Witryna korzysta z plików cookies,które są niezbędne do prawidłowego jej funkcjonowania .W ustawieniach przeglądarki możesz zmienić warunki ich przechowywania lub dostępu

GALICJANER SZTETL

21 Dni Pamięci Żydów Galicyjskich

Tradycyjnie, jak co roku, Muzeum Okręgowe w Tarnowie oraz Komitet Opieki nad Zabytkami Kultury Żydowskiej w Tarnowie zapraszają na kolejną edycję „Galicjaner Sztetl” Dni Pamięci Żydów Galicyjskich, cyklu wydarzeń upamiętniających dawnych mieszkańców i współtwórców kulturalnego, politycznego i społecznego oblicza dzisiejszej Małopolski. To kolejna, już dwudziesta pierwsza próba przypomnienia, jak było w sztetl Torne - miasteczku Tarnów, w którym przed wojną połowę mieszkańców stanowili Żydzi. Podobnie było w Bobowej i Żabnie, Dąbrowie Tarnowskiej i Szczucinie. Rytm życia zamieszkującej tam społeczności żydowskiej wyznaczały kolejne święta paschy, radosne purim czy pełne powagi i żalu za grzechy jom kipur. Właśnie tamten fascynujący świat, którego już nie ma, tamtą zniszczoną przez holocaust kulturę i sztukę, wskrzeszają Dni Pamięci Żydów Galicyjskich. Tę niezwykłą sentymentalno – romantyczno – patriotyczną podróż w czasie i przestrzeni, sakralizuje wspólna modlitwa i historyczna refleksja pod pomnikiem w lesie Buczyna w Zbylitowskiej Górze, w miejscu kaźni blisko 10 tys. tarnowskich Żydów, rozstrzelanych w czerwcu 1942 roku podczas likwidacji tarnowskiego getta, gdzie mieszkało ich ponad 40 tys. Pierwsze rozstrzelania w Buczynie miały miejsce już w grudniu 1939 roku. Zostali wtedy zamordowani oskarżeni o posiadanie broni mieszkańcy ziemi dąbrowskiej. Przez cały okres okupacji do Buczyny przywożono mniejsze lub większe grupy Polaków i Żydów zarówno mieszkańców przedwojennego Tarnowa jak i przywożonych do getta z innych rejonów Generalnej Guberni.  We wrześniu 1943 roku zakończył się, trwający trzynaście miesięcy, tarnowski Holocaust, który w zasadzie domknął żydowską historię Tarnowa.

„To ważna rocznica tragicznych wydarzeń, które wpłynęły na zmianę społeczeństwa Tarnowa, ale także zmianę w miejskiej topografii oraz historii. To niezwykle ważne miejsce w historii Tarnowa, Polski i w ogóle Żydów. To największa, zbiorowa mogiła żydowska na terenie obecnej Polski. Mało kto sobie to uświadamia. Byli tam także mordowani chrześcijańscy więźniowie, ofiary niemieckich łapanek i aresztów. W sumie rozstrzelano tam i pogrzebano ponad 7000 osób, w tym 800 żydowskich dzieci. Jest to coraz częstszy punkt pielgrzymek żydowskich” - mówi Adam Bartosz z Muzeum Okręgowego w Tarnowie.

Jak zawsze „Galicjaner Sztetl” zostały zainaugurowane w lesie Buczyna w Zbylitowskiej Górze, gdzie 75 lat temu Niemcy, podczas tzw. „pierwszej akcji” zamordowali kilka tysięcy Żydów przebywających w Tarnowie. W uroczystości modlitewnej, która odbyła się w sobotę 16 czerwca 2017 roku o godzinie 12 uczestniczyli jak zwykle, duchowni, przedstawiciele władz samorządowych a także przedstawiciele lokalnej społeczności. Tego samego dnia zorganizowano Marsz Pamięci który wyruszył z ulicy Goslara (dawnego Placu Magdeburskiego) w kierunku żydowskiego cmentarza przy ulicy Szpitalnej w Tarnowie. Wieczorem, tego samego dnia, w Galerii Sztyler zaplanowano wernisaż wystawy prac malarskich Miny Nath, urodzonej 99 lat temu w Tarnowie. Ocalała z Zagłady, od czasów powojennych mieszkającą w Wenezueli, gdzie powstawały jej prace. Szkoda tylko, że pomimo wcześniejszych zapowiedzi w piątkowy wieczór nie odbyła się wieczerza szabatowa, w sobotni poranek zaś nie było modlitwy szachrit.

 

Marsz Pamięci, którego trasa wiodła z byłego placu Magdeburskiego (obecnie ul. Goslara) na Cmentarz Żydowski, przeszedł dzisiaj ulicami Tarnowa. - Będziemy pamiętać i informować wszystkich o tym co się tutaj wydarzyło. Przede wszystkim po to, aby nigdy w przyszłości powtórzenie tego nie było możliwe – mówił prezydent Tarnowa, Roman Ciepiela.

Miejsce skąd wyruszył marsz nie było przypadkowe. Tutaj bowiem w latach II wojny światowej dokonywano selekcji tarnowskich Żydów, jako że był to największy plac na terenie tarnowskiego getta. Tutaj Niemcy gromadzili Żydów i wywozili do Bełżca, na Cmentarz Żydowski albo do lasu Buczyna w Zbylitowskiej Górze. Tutaj odbywały się te najstraszniejsze sceny selekcji. – Wszędzie, gdzie były getta, wywózki, deportacje, to odbywały się takie przemarsze: na dworzec, na miejsce kaźni. My też od dawna myśleliśmy o takim marszu. Tu z tego placu m.in. Żydzi wychodzili w kolumnach na cmentarz, gdzie byli rozstrzeliwani i dzisiaj chcemy przypomnieć ten najkrótszy odcinek, jaki przechodzili Żydzi idący na śmierć – mówił prezes Komitetu Opieki nad Zabytkami Kultury Żydowskiej w Tarnowie, Adam Bartosz.

- Jesteśmy tutaj 75 lat po wydarzeniach, które zaważyły na naszej wspólnej historii. Połowa mieszkańców Tarnowa musiała nosić specjalne opaski. Na to miejsce zwieziono kilkanaście tysięcy innych osób i rozpoczęła się eksterminacja. Rozpoczął się chyba najtragiczniejszy okres w dziejach naszego miasta – mówił prezydent Tarnowa, Roman Ciepiela. Dodał, że dzisiaj uczestników marszu jest garstka, pięć lat temu były tu natomiast setki młodych ludzi, którzy trzymali się za ręce i odnowili granice getta. Zaprosił także wszystkich, którzy przyjeżdżają do Tarnowa, aby odnaleźć korzenie swojej historii. – Pamiętamy i będziemy pamiętać – dodał Roman Ciepiela.

Po przejściu na Cmentarz Żydowski, Adam Bartosz odczytał fragment wspomnień Josepha Muellera, opisujący kaźń tarnowskich Żydów na cmentarzu. - Oddaliśmy cześć pomordowanym tu Żydom. Będziemy pamiętać i informować wszystkich o tym co się tutaj wydarzyło. Przede wszystkim po to, aby nigdy w przyszłości powtórzenie tego nie było możliwe – zakończył uroczystość Roman Ciepiela.

Jednym z punktów rozpoczętych właśnie Dni Pamięci Żydów Galicyjskich „Galicjaner Sztetl” jest wystawa prac malarskich „Mina Nath – powrót do domu”. Jej wernisaż odbędzie się dzisiaj o godz. 18 w Galerii Sztyler. Mina Rand Nath urodziła się 1 sierpnia 1918 roku w Tarnowie. Jej ojciec Samuel, zmarł przed jej narodzinami, a matka, Dora, gdy Mina miała zaledwie trzy lata. Wychowywała się więc w żydowskim sierocińcu. Ponieważ nie dostała zgody, aby zapisać się do szkoły pielęgniarskiej, uciekła z niego i znalazła pracę w szpitalu żydowskim, gdzie kształciła się na pielęgniarkę.W 1940 roku Mina Rand poślubiła Henryka Natha, a rok później urodził się ich syn, Zygmunt. Pomimo ogromnych trudności, zarówno Minie, jak i Henrykowi (wkrótce po ślubie wysłany do obozu pracy na terytorium rosyjskim) udało się przetrwać okupację i w 1947 roku wyemigrowali do Wenezueli. Tam też powstały jej prace, które zaprezentowane zostaną na tarnowskiej wystawie. Mina Nath zmarła 27 marca 2014 roku.

Oto szczegółowy program Dni Pamięci Żydów Galicyjskich Galicjaner Sztetl 2017:

17 czerwca (sobota)
20.30 Otwarcie zrekonstruowanej wystawy pod bimą „Tarnowscy Żydzi” oraz wystawy fotografii Tomasza Łabuza „Kamienne historie” (Skwer Starej Synagogi)
21:00 Koncert Pod Bimą: Olga Avigail & Zespół Tango Attack
Tanga po polsku, jidisz, hebrajsku i hiszpańsku. "Rebeka", "Bal na Gnojnej", "Yiddish Tango", "El Ultimo Cafe". Nowe aranżacje tang w tradycyjnym składzie argentyńskim. Koncert ukazuje fenomen przedwojennego tanga jako owocu splotu pierwiastków słowiańskich i żydowskich. Warszawa lat trzydziestych z jej rewiami, teatrami i kawiarniami była stolicą tanga. Znakomita większość tang została napisana przez polskich twórców żydowskiego pochodzenia. Dzięki temu dochodziło do twórczej wymiany między polskojęzyczną kulturą popularną Warszawy i jej odpowiednikiem w języku jidysz, która miała swój rozbudowany obieg rozrywkowy.

18 czerwca (niedziela)
11.00-13.00 „Otwarta brama cmentarza” – możliwość zwiedzenia cmentarza żydowskiego w Tarnowie, najstarszej czynnej nekropolii w mieście z przewodnikiem. Czas zwiedzania około 90 minut. Oprowadzają: Adam Bartosz, Janusz Kozioł (rozpoczęcie zwiedzania po zebraniu się grupy)
20.00 Galeria Sztyler
Madritsch – zapomniany tarnowski Schindler
Prezentacja projektu poświęconego Juliuszowi Madritschowi i uratowanym przez niego tarnowskim Żydom, przygotowana przez uczniów piątego liceum Ogólnokształcące imienia Janusza Korczaka w Tarnowie. Uczniowie przedstawią sylwetkę tego Sprawiedliwego wśród narodów świata, zapomnianego przez mieszkańców naszego miasta. Zaprezentują stworzoną przez siebie stronę internetową poświęconą Madritschowi, pokażą nagrania wideo żydowskich mieszkańców Tarnowa uratowanych przez Madritscha, którzy pracowali w jego tarnowskiej fabryce, zaprezentują książki w których pojawia się postać Juliusza Madritscha.
21.00 Koncert pod Bimą: Kapela Brodów
Koncert prezentujący płytę "Muzikaim", która koncertową premierę w Muzeum Historii Żydów Polskich, jest bowiem wynikiem poszukiwań śladów muzyki żydowskiej w muzyce polskiej, realizowanych przez ludową, rodzinną grupę muzykantów.Kapela Brodów działa od 1992 roku, a przed wydanym zimą 2015 roku „Muzikaim” nagrał m.in. „Pieśni maryjne” i „Pieśni do Świętych Pańskich”. Były to naturalnie płyty w dużej mierze śpiewane, za to „Muzikaim” jest wyłącznie instrumentalne.Podstawą większości utworów, które znalazły się na „Muzikaim” są badania lidera zespołu Witka Brody, ale także zapisy Oskara Kolberga. Najsłynniejszy XIX-wieczny etnograf nie poświęcił odrębnego tomu muzyce żydowskiej, a nieliczne takie motywy – według Brody kilkanaście – są u niego rozproszone. Pojedyncze utwory z tej płyty pochodzą ze zbiorów Instytutu Sztuki PAN, Andrzeja Bieńkowskiego (szefa wydawnictwa Muzyka Odnaleziona), Fiłareta Kołessy i Piotra Piszczatowskiego.

19 czerwca (poniedziałek)
21.00 Koncert pod Bimą: Krakowska Opera Kameralna ze spektaklem „Chatskele, Chatskele”Dawne pieśni żydowskie z bogatej kolekcji pieśni ludowych w jidysz, w nowych, oryginalnych aranżacjach - pieśni miłosne, weselne, biesiadne, kołysanki, obyczajowe.

Zdarzeniem towarzyszącym jest prezentacja wystawy „Permeation-Przenikanie”, poświęcona pamięci żydowskiej społeczności Tarnowa w Zespole Szkół „Siódemka”, ul. Poniatowskiego 5

Wydarzenia poza Tarnowem:
17 czerwca (sobota)
17.00 Dąbrowa Tarnowska, Synagoga Kapela Brodów, koncert

18 czerwca (niedziela)
16.00 Ciężkowice
Olga Avigail & Zespół Tango Attack, Ratusz19.00 Dębno
19.00 Dębno
Olga Avigail & Zespół Tango Attack, Zamek w Dębnie

Źródło - www.tarnow.pl