Witryna korzysta z plików cookies,które są niezbędne do prawidłowego jej funkcjonowania .W ustawieniach przeglądarki możesz zmienić warunki ich przechowywania lub dostępu

Fotografie i książki

Tegoroczne Dni Pamięci Żydów Galicyjskich obfitują w szereg interesujących zdarzeń i wydarzeń, m.in. koncertów, wystaw i spotkań. Jednym z nich był wtorkowy wieczór (16.06.) w Pałacyku BWA, gdzie odbył się wernisaż tarnowskiego fotografika Michała Gąciarza  „Jorcajt. Pielgrzymki chasydów”, poprzedzony spotkaniem z autorami książki „Księga Dębicy. Kolebka naszej młodości – wspomnienia żydowskich mieszkańców Dębicy”  Ireneuszem Sochą i Arkadiuszem Więchem. A przed nami kolejne fotograficzne, tym razem czwartkowe (18.06.) spotkanie w TCK - pierwsza w Polsce wystawa fotografii Loli Kantor „Poza Lasem. Żydzi w Europie wschodniej, 2004-2012” z udziałem autorki. Wszystkie te postoje pamięci, to próba rekonstrukcji świata, którego już nie ma… Warto je podejmować.

 "Jorcajt” w języku jidysz oznacza rocznicę śmierci. Właśnie w takie wspomnienia śmierci cadyków z Leżajska i Lelowa chasydzi z całego świata zjeżdżają się, by upamiętnić swoich przodków. Tarnowski fotograf, Michał Gąciarz, udokumentował te spotkania. Efekty jego pracy – wystawę „Jorcajt. Pielgrzymki chasydów” – mozemy oglądać w Biurze Wystaw Artystycznych od 16 czerwca.

 

Wystawa składa się z 40 zdjęć, które pokazują uroczystości w Lelowie (styczeń 2015) i Leżajsku (marzec 2015). Rocznice śmierci cadyków sprawiają, że niepozorne na co dzień miasteczko zmienia się w typowy galicyjski sztetl, w którym słychać modlitwy w języku hebrajskim, a na ulicach spotkać można chasydów z całego świata (m.in. Izraela, USA, Wielkiej Brytanii). W Lelowie (pod Częstochową) Żydzi odwiedzają grób Cadyka Dawida Bidermanna. Był on założycielem miejscowej dynastii cadyków, uczniem m.in. Elimelecha z Leżajska, zmarł w 1814 r. W Leżajsku chasydzi spotykają się, aby upamiętnić śmierć wspomnianego cadyka Elimelecha Weissbluma (ur. 1717, zm. 1787). Był to jeden z pierwszych cadyków (przywódców odłamu judaizmu – chasydyzmu) w historii tej religii.

  

Wystawa „Jorcajt. Pielgrzymki chasydów” pokazuje spotkania z obu miast, które odbyły się w styczniu i marcu 2015 r. – Do tych miejscowości zjeżdżają się chasydzi z całego świata. Zdjęcia pokazują przygotowania do tego wydarzenia, m.in. gotowanie koszernych potraw, aż po finał uroczystości, które rozpoczynają się po zachodzie słońca. To bardzo ciekawa kultura, gdzie np. kobiety nie mają wstępu do namiotu, w którym bawią się mężczyźni – wyjaśnia autor. Nie jest to pierwsza polska wystawa o tej tematyce. – Każda osoba, każdy fotograf, który przyjeżdża do tych miejscowości w czasie jorcajtu, innym okiem spojrzy na te wydarzenia. To bardzo fotograficzny temat. Myślę, że można jeździć tam co roku i przywozić zupełnie inne kadry – mówi. - Tarnów również słynie ze swoich żydowskich tradycji. Pomyślałem, że dobrze będzie pokazać te zdjęcia w naszym mieście. To jakby „dorzucenie” zupełnie innego wydarzenia, jednak w tym samym klimacie. Może uda się pokazać tę wystawę także w ramach „Galicjaner Sztetl”? – dodaje.

 

Michał Gąciarz jest dwudziestoczterolatkiem, który swoje zawodowe życie związał z Tarnowem. Jego zdjęcia oglądamy codziennie w „Gazecie Krakowskiej” oraz tarnowskich portalach informacyjnych, z którymi współpracuje. „Jorcajt. Pielgrzymki chasydów” to druga wystawa młodego fotoreportera. W październiku 2013 r. Michał zaprezentował 44 czarno-białe prace. Wystawa „Per Aspera Ad Astra – przez trudy do celu” pokazywała zawodników klubu MMA - Legion Team Tarnów.

„Księga Dębicy. Kolebka naszej młodości – wspomnienia żydowskich mieszkańców Dębicy” to pierwsze polskie wydanie książki „Sefer Dembitz”. Tom zawiera wszystkie rozdziały oryginału - w tłumaczeniu Ireneusza Sochy - oraz esej historyczny Arkadiusza Więcha. W książce znalazły się również niezwykle rzadkie i interesujące fotografie sprzed II wojny światowej oraz słowniczek terminów związanych z religią i kulturą żydowską. Prace redakcyjne zabrały autorom dwa lata.

O tym, że taka książka istnieje, dowiedziałem się w roku 1999, przeczesując zasoby internetu w poszukiwaniu materiałów na temat historii gminy żydowskiej w Dębicy. Organizacja Jewish Gen opublikowała wówczas na swoich stronach internetowych kilka jej rozdziałów przetłumaczonych na angielski. Były to teksty w polskiej historiografii nieznane i niezwykłe – ich lektura wciągnęła mnie bez reszty. Czytałem je, czekając na każdy kolejny rozdział nieraz przez cały rok. Postanowiłem, że przetłumaczę tę książkę na język polski, gdyż wówczas żaden z historyków nie zajmował się zachowaniem i popularyzacją pamięci o dębickich Żydach. Tłumaczyłem w wolnych chwilach, dlatego trwało to bardzo długo, bo aż 10 lat. Ale dokończyłem dzieła – pisze Ireneusz Socha.

 Arkadiusz S. Więch – historyk, archiwista, bibliotekoznawca. Doktorant w Instytucie Historii Uniwersytetu Rzeszowskiego. Absolwent Wydziału Historycznego Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie oraz Wydziału Historii i Dziedzictwa Kulturowego Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie. Członek Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Przemyślu. Jego zainteresowania badawcze to historia społeczna oraz historia nauki i kultury XIX i XX wieku, historia Galicji, historia gender, antropologia historyczna ze szczególnym uwzględnieniem takich zagadnień jak codzienność, obyczajowość i religijność.

Ireneusz Socha – urodził się i mieszka w Dębicy. Założyciel i lider grupy Kirkut-Koncept grającej awangardowego rocka w latach 80. Szef wytwórni muzycznej Dembitzer Music i redaktor serwisu Dembitzer.pl. Autor przekładów beletrystyki angielskojęzycznej (m.in. „Jądro ciemności” Josepha Conrada). Od połowy lat osiemdziesiątych pomaga zachować pamięć o życiu i kulturze Żydów dębickich. Przetłumaczył na język polski „Księgę Dębicy”.

Pierwsza w Polsce wystawa fotografii Loli Kantor „Poza Lasem. Żydzi w Europie wschodniej, 2004-2012” zagości w Tarnowskim Centrum Kultury. Wernisaż wystawy odbędzie się 18 czerwca o godzinie 19.00. Otwarciu towarzyszyć będzie spotkanie z Loli Kantor, które poprowadzi historyk sztuki Marek Grygiel.

„Poza Lasem” to wystawa fotografii czarno-białych i kolorowych. Zbiór jest opowieścią o obecności i nieobecności Żydów w obrębie miejskich i wiejskich społeczności Polski i Ukrainy przedstawiony z perspektywy Loli Kantor. Coś, co z początku było osobistym poszukiwaniem śladów z przeszłości utraconej rodziny, urosło do rozległego projektu o codzienności żydowskiej we wschodniej Europie na początku XXI wieku. Jak las odradzający się z pożogi, Żydzi we wschodniej Europie, czerpiąc ze swoich głębokich korzeni, odbudowali swoją społeczność długo po następstwach holokaustu i dekadach sowieckiej dominacji. Dzieci i wnuki ofiar i ocalałych, rekonstruują historie swoich rodzin i przywracają zapomniane żydowskie zwyczaje, przenosząc je w XXI wiek. Na nowo tworzą współczesną żydowską kulturę, która będzie bliska i jednocześnie obca pokoleniu zgładzonemu w płomieniach holokaustu.

Loli Kantor jest córką ocalonych z holokaustu Żydów, którzy stracili w tamtym okresie niemal całą rodzinę. Jej pragnienie odnalezienia więzi i śladów rodzinnej historii przywiodło ją do Polski w 2004 roku. Kiedy fotografowała rodzinne miasta jej rodziców i zmagała się z destrukcyjnym smutkiem przeszłości, jej wizja stopniowo rozszerzyła się poza wymiar osobisty. Uwaga autorki skoncentrowała się na odnalezieniu i udokumentowaniu znaków odrodzenia się kultury żydowskiej w Europie wschodniej.  Przez osiem lat podróżowała na Ukrainę, do Polski, Rumuni oraz Czech, fotografując Żydów w ich codziennych czynnościach, słuchając ich opowieści; w ich domach, synagogach i wspólnotach. Intensywne czarnobiałe i kolorowe zdjęcia artystki wymownie prezentują jak Żydzi ze wschodniej Europy pielęgnują tradycje i tym samym budują podwaliny przyszłości, poprzez przywracanie kultywowania obchodów typowych świąt żydowskich

Na podstawie materiałów organizatorów – Ryszard Zaprzałka

Zdjęcia – Paweł Topolski (tarnow.pl)