Witryna korzysta z plików cookies,które są niezbędne do prawidłowego jej funkcjonowania .W ustawieniach przeglądarki możesz zmienić warunki ich przechowywania lub dostępu

Przewodnik po Tarnowie i okolicach

Tak nazywa się niezwykle interesująca strona internetowa, na jaką przypadkiem natknąłem się w sieci, dokładnie na facebooku. - Poznawać i dzielić się tym, co poznane jest moją pasją, a zajmuję się przede wszystkim poznawaniem i opisywaniem dziejów mojego regionu i miasta. Od Gór Świętokrzyskich po szczyty Tatr rozciąga się historyczna Małopolska, w którym leży Tarnów, moje rodzinne miasto - przedstawia się jej anonimowy autor i moderator. Przeglądając ją natknąłem się na historię Placu i ulicy Tadeusza Kościuszki, mojej ulicy, przy której mieszkałem w kamienicy pod numerem 15. Spędziłem tam dzieciństwo i wczesną młodość, czas szkoły podstawowej im. Tadeusza Kościuszki (mieszczącej się tuż obok) i średniej, aż do matury... Przez 10 lat byłem ministrantem w pobliskim kościele XX Misjonarzy, zimą jeździliśmy na sankach na górce, gdzie teraz stoi ZUS, a latem chodziliśmy do wesołego miasteczka, które rozkładało się na miejscu obecnego DH Świt, zaś w ogrodzie, gdzie dziś jest Hotel Tarnovia, pierwszy raz się całowałem...Do niedawna  w mieszkaniu, które wówczas zajmowaliśmy wraz z rodzicami, mieściła się prywatna Galeria Sztuki "Mansarda", prowadzona przez moich danwych sąsiadów Sułtanę i Santino Sokołowskich, znanych artystów malarzy. Mój Boże! Ileż wspomnień, ileż ścieżek wydeptanych wokół... . 

Ulica Tadeusza Kościuszki stanowiąca jeden ciąg z ulicą Józefa Bema to jedna z dwóch dawnych głównych dróg wsi podmiejskiej Strusina a wcześniej Przedmieścia Wielkiego. Ukształtowała się jeszcze przed lokacją miasta. Oficjalnie od 1884 r. nosiła nazwę Strusina Północna. Ukończona  w 1785 r.  prosta, jako od linijki ulica Krakowska przecięła nieco krętą do dzisiaj Strusinę Północną. Nieco później obie ulice połączyła nieistniejąca już ulica Sieroca (później Sierotek) prowadząca mniej więcej tak jak obecna ulica Sikorskiego. Nazwa jej nadana w 1884 r. wzięła się od stojącej tam kiedyś ochronki sierot. Ulica Sierotek istniała jeszcze na początku lat 70 XX w. Później zastąpiła ją w części szeroka ulica im. Gen. W. Sikorskiego, która dzisiaj dzieli ulicę Kościuszki na dwa niepołączone z sobą odcinki.

Na zachód od skrzyżowania Krakowskiej i ulicy T. Kościuszki istnieje niewielki plac, który pierwotnie po zachodniej stronie kończył się mniej więcej na wysokości dawnej ulicy Zielonej, obecnie Powstańców Warszawy. 22 marca 1794 r. z okazji 100 rocznicy przysięgi Tadeusza Kościuszki w Krakowie rada miejska nadała temu placowi i ulicy Strusina Północna imię Naczelnika sił zbrojnych insurekcji. Postanowiono też zbierać środki na budowę pomnika, który miał stanąć na tym placu. Do czego jednak nie doszło. Zrealizowanym upamiętnieniem wspomnianej rocznicy było oddanie do użytku pięcioklasowej Szkoły Męskiej na Strusinie im. T. Kościuszki, zaprojektowanej przez  budowniczego miejskiego Szczęsnego Zarembę. Szkoła chyba była ukończona już wcześniej ponieważ na chorągiewce na dachu szkoły widnieje data 1892. Naprzeciw tej szkoły w latach 1905-1907 na gruncie przekazanym przez księżną Konstancję Sanguszkową wybudowano drugi tarnowski kościół parafialny pw. Świętej Rodziny i dom zgromadzenia Księży Misjonarzy. Budowla ta należy do dominujących w krajobrazie Tarnowa.

Początek lat 70 XX w. przyniósł wielkie zmiany w zabudowie wokół placu i przy ulicy T. Kościuszki. W 1970 r. otwarto pod numerem 5 dom handlowy „Świt” zaprojektowany przez Stanisława Gołębia o powierzchni handlowej 1 700 metrów kwadratowych. Przeznaczony do zagospodarowania przez Miejski Handel Detaliczny. Był to pierwszy wielkopowierzchniowy obiekt handlowy w Tarnowie. Dwa lat później oddano klucze do mieszkań pierwszego tarnowskiego wieżowca, czyli 11-piętrowego bloku mieszkalnego wybudowanego przez Tarnowskie Przedsiębiorstwo Budownictwa Ogólnego dla Pracowniczej Spółdzielni Mieszkaniowej Zakładów Azotowych przy ul. T. Kościuszki 4. Zaprojektował go Stanisław Spyt z Miastoprojektu Kraków. Wieżowiec od początku budził kontrowersję ponieważ zakłócił historyczną zabudowę ul. Krakowskiej. Miał być pierwszym z wieżowców, które po wyburzeniu starych domów zamierzano zbudować przy tej ulicy.

W 1973 r. wyburzono zabudowę pomiędzy tymi nowoczesnymi wielkimi budynkami, w tym dom z kuźnią Władysława Małety i dawną ochronkę. W ten sposób utworzono plac pod obszerny parking. Dwa lata później za kościołem Świętej Rodziny oddano do użytku hotel Tarnovia zbudowany według projektu A. Kowalewskiego dla Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Turystycznego „Pogórze”.

  

Najwięcej starszej zabudowy o charakterze podmiejskim zachowało się przy zachodnim odcinku ul. T. Kościuszki za skrzyżowaniem z ulicą K. Pułaskiego. Przykłady ich możemy zobaczyć pomiędzy coraz liczniejszą nową zabudową. Na posesji nr 73 stoi figura krzyża z 1901 r. ufundowana przez Jakuba i Teklę Wróblewskich. Największym budynkiem w tej części ulicy budynek Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przy ul. T. Kościuszki 32 oddany do użytku w maju 1992 r.

Nie przy placu Kościuszki, ale naprzeciw niego, przy Krakowskiej 34 znajduje się apteka, która kiedyś nosiła także imię Naczelnika insurekcji 1794 r. Podczas okupacji niemieckiej pracowali w niej ojciec i syn Zygmunt Pertkiewiczowie, zaangażowani w konspirację. Sama apteka służyła jako konspiracyjny punkt kontaktowy i miejsce kolportażu prasy podziemnej, a także miejsce gromadzenia środków opatrunkowych i lekarstw przed akcją Burza w 1944 r. Uczestnik jej Pułkownik Jerzy Pertkiewicz zmarł w 2018 r. W lutym 2020 r. część placu Kościuszki przemianowano na skwer pułkownika Jerzego Pertkiewicza. W czasie ostatniej okupacji ulica Kościuszki nosiła nazwę Josef Strasse, a plac Kościuszki Invaliden Platz.

Przy placu i ulicy Kościuszki swoje karty w gminnej ewidencji zabytków posiadają: dom nr 9, kamienica nr 15, dom nr 22 i krzyż przy domu nr 73.

Na podstawie materiałów FB - Ryszard Zaprzałka